De Alblasserwaard ontstond in de middeleeuwen uit een uitgestrekt veen- en moerasgebied. Vanaf de 11e eeuw werd het gebied systematisch ontgonnen. Sloten, kaden en dijken maakten landbouw en bewoning mogelijk, maar door de ontwatering begon de bodem te dalen. Daardoor werd waterbeheer steeds belangrijker.

Aanvankelijk regelden dorpen en ambachten hun waterhuishouding zelf. Naarmate de problemen groter werden, ontstond behoefte aan samenwerking. Op 31 maart 1277 legden graaf Floris V en vijftien edelen in een oorkonde afspraken vast over gezamenlijk waterbeheer. Daarmee werd het hoogheemraadschap van de Alblasserwaard opgericht. Belangrijk was vooral de aanleg en bescherming van de Zouwedijk, die het gebied moest beschermen tegen water uit het oosten. De bestaande rivierdijken werden voortaan eveneens gezamenlijk gecontroleerd en bij grote schade droegen de deelnemers samen bij aan herstel.

De Alblasserwaard vormde in 1277 overigens nog niet volledig één waterstaatkundige eenheid. In 1281 sloten onder andere Hardinxveld, Giessen-Nieuwkerk, Papendrecht, Alblas en Nieuw-Lekkerland aan. Vanaf dat moment was er een aaneengesloten dijkring rond vrijwel de hele waard.

Door de voortdurende bodemdaling bleef de afwatering echter problemen geven. In de 14e eeuw werd het water steeds meer via de Giessen, Alblas en Graafstroom afgevoerd. Vanaf 1365 werden grote watergangen richting Elshout bij Kinderdijk gegraven en ontstonden de waterschappen Overwaard en Nederwaard. Toen natuurlijke afwatering uiteindelijk niet meer voldoende was, verschenen vanaf de 15e eeuw poldermolens. Dit proces mondde later uit in het beroemde molencomplex van Kinderdijk.

Kort gezegd: de oorkonde van 1277 was niet het begin van de dijken in de Alblasserwaard, maar wel een belangrijk keerpunt: lokale waterzorg werd steeds meer gezamenlijk en bovenlokaal georganiseerd. Dat vormt de basis voor een traditie van gezamenlijk waterbeheer die inmiddels bijna 750 jaar bestaat.